استغاثه چیست؟

[نوری زاده 0]

استغاثه چیست؟

 

پاسخ اجمالی:

استغاثه به معنای فریادرسی و طلب یاری در اوج اضطرار و شداید است که ریشه در مفهوم «غوث» دارد. این عمل، پناه بردنی خالصانه به یک فریادرسِ توانمند جهت رهایی از بحران‌هاست که با تضرع و ابتهال (زاری خالصانه) همراه بوده و فرد را تحت حمایت کامل قرار می‌دهد؛ چنان‌که در قرآن کریم نیز به عنوان یک سیره عملی در مواجهه با سختی‌ها بر آن صحه گذاشته شده است.

پاسخ تفصیلی:

استغاثه در لغت به معنای طلب یاری و نصرت است^[1]. در تبیین ماهیت استغاثه، باید به ریشه لغوی آن یعنی (غَوَثَ) اشاره کرد. این واژه تنها بر یک معنا دلالت دارد و آن «غَوْث» (برگرفته از مصدر اغاثه) است؛ مفهومی که به معنای فریادرسی، یاری‌گری و دستگیری از درماندگان در لحظات سخت و بحرانی است.^[2]

بر همین مبنا، استغاثه در اصطلاح، به درخواست کمک از دیگری گفته می‌شود.^[3] به تعبیر دقیق‌تر می توان گفت: «درخواست کمک هنگام غم، اندوه، درد و گرفتاری.» ^[4]

نکته‌ای که استغاثه را از مفاهیمی مانند توسل متمایز می‌کند، اختصاص آن به زمان‌های شدت، سختی و گرفتاری است، در حالی که توسل می‌تواند چه در مواقع سختی و چه در مواقع آسایش اتفاق بیفتد.^[5]

 در آیات قرآن کریم نیز این واژه دقیقاً با همین مفهوم در موارد متعدد به کار برده شده است؛ از جمله در شرح حال حضرت موسی (ع) آمده است که ایشان روزی وارد شهر شد و با دو مرد روبرو گشت که در حال نزاع و جنگ بودند؛ یکی از پیروان ایشان (از بنی‌اسرائیل) و دیگری از دشمنان (فرعونیان). در آن موقعیت، آن فردِ پیرو برای غلبه بر دشمن، از حضرت موسی (ع) یاری خواست و استغاثه کرد. موسی (ع) نیز با ضربه‌ای محکم بر پیکر دشمن نواخت که منجر به مرگ او شد. پس از این واقعه، حضرت موسی (ع) خاطرنشان کرد که این نزاع و درگیری، از فریب و وسوسه‌های شیطان بوده است.» ^[6]

خداوند در سوره انفال نیز می‌فرماید: «(به خاطر بیاورید) زمانی را (که از شدت ناراحتی در میدان بدر،) از پروردگارتان کمک می‌خواستید؛ و او خواسته شما را پذیرفت (و گفت): من شما را با یکهزار از فرشتگان، که پشت سر هم فرود می‌آیند، یاری می‌کنم.»^[7]

بر پایه مبانی مطرح‌شده، استغاثه در تبیین علمی به معنای استمداد جهت رهایی از شداید و پناه بردن به شخص فریادرسی است که توانایی حمایت و نجات انسان را داشته باشد. این واژه و مشتقات آن (نظیر اصطلاح «وا غوثاه»)، بیانگر نوعی کمک‌خواهی ویژه برای برون‌رفت از بحران‌ها و تضییقات است که با تضرع، ابتهال و فروتنی کامل همراه می‌باشد؛ به گونه‌ای که مستغیث (استغاثه‌کننده) خود را به تمامی در کنف حمایت و تدبیر مغیث (فریادرس) قرار می‌دهد. ^[8]

 

 

 

 

 

 

 

 

---

[1] ممعجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة ، عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن، ج1، ص150

[2] معجم مقائيس اللغة، ابن فارس،ج4، ص 400.

[3] المفردات في غريب القرآن-دار القلم، الراغب الأصفهاني، ج1، ص617

[4]  استغاثه و جایگاه شرعی آن، قادری، محمدطاهر، ص21

[5] معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن،  جلد 1، صفحه 150

[6] قصص/15 «وَدَخَلَ الْمَدِينَةَ عَلَىٰ حِينِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِهَا فَوَجَدَ فِيهَا رَجُلَيْنِ يَقْتَتِلَانِ هَٰذَا مِنْ شِيعَتِهِ وَهَٰذَا مِنْ عَدُوِّهِ  فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ فَوَكَزَهُ مُوسَىٰ فَقَضَىٰ عَلَيْهِ  قَالَ هَٰذَا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ.»

[7] انفال/9 «إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ»

[8] فرهنگ قرآن، هاشمی رفسنجانی، ج3، ص158.