دیدگاه قرآن و روایات در مورد محل سکونت امام زمان(عج) چیست؟

[تقوی 1]

دیدگاه قرآن و روایات در مورد محل سکونت امام زمان(عج) چیست؟

 

پاسخ اجمالی:

در قرآن هیچ اشاره‌ای به محل زندگی حضرت مهدی (عج) نشده و در روایات معتبر شیعه نیز مکان مشخص و ثابتی برای اقامت حضرت تعیین نشده است.

داستان‌هایی که درباره‌ی جزیره خضرا نقل شده‌اند، از دیدگاه علمای حدیث‌پژوه معتبر نیستند و بسیاری آن‌ها را ساختگی یا فاقد سند قابل اعتماد دانسته‌اند.

بر اساس احادیث معتبر، حضرت مهدی (عج) میان مردم زندگی می‌کنند اما ناشناس؛ گاهی از مکّه، گاهی مدینه و گاهی سفرها و رفت‌وآمدهایی دارند؛ اما هیچ مکان ثابتی برای ایشان تعیین نشده است.

پاسخ تفصیلی:

در منابع معتبر شیعه، هیچ مکان مشخص و ثابتی برای اقامت امام زمان‌(عج) تعیین نشده است.

قرآن تنها بر لزوم وجود «هدایت کننده» در هر زمان تأکید دارد؛ چنان‌که در سوره رعد می‌فرماید: «إِنَّما أَنتَ مُنذِرٌ وَلِکُلِّ قَومٍ هادٍ».^[1] و بر اساس روایت‌های معتبر، این «هاد» همان امام زنده هر عصر است.^[2] و این، ناظر بر اصل وجود امام می‌باشد و هیچ اشاره‌ای به محل زندگی این حجت الهی ندارد.

 روایات صحیح نیز اشاره دقیقی به محل اقامت ایشان ندارند.^[3] در ادامه به مواردی از این روایات که درباره محل حضور و زندگی امام زمان(عج) است، اشاره می شود:

1. حضور امام در کوه رِضوی^[4]

عبدالاعلی می‏گوید: با امام صادق(ع) هم سفر بودیم، چون به منزل روحا فرود آمدیم، حضرت به کوهی که مشرف بر آن جا بود، نگاه کرد و فرمود: «این کوه را رضوی می‏گویند و پناهگاه حضرت مهدی (عج) خواهد بود».^[5]

2. حضور امام در کوه ذی طوی^[6]

امام باقر(ع) فرمود: «قائم ما با 313 نفر از یارانش در «ذی طوی» منتظر قیام هستند تا موقعی که حضرت به حجر الاسود تکیه زند و پرچم قیام را برافرازد».^[7]

ذکر این دو مکان در دعای ندبه،^[8] به همین جهت است که در روایات از آن دو یاد شده است.

3. امام دربین مردم رفت‌وآمد دارد اما شناخته نمی‌شود

امام صادق(ع): «صاحب‌الأمر در بازارهای آنان راه می‌رود و بر فرش‌هایشان قدم می‌گذارد و آنان او را نمی‌شناسند.» ^[9]

4. امام در موسم حج حضور دارد

امام صادق(ع): «صاحب این امر در موسم حج حاضر می‌شود، مردم را می‌بیند و آنان او را نمی‌بینند.»^[10]

5. خداوند محل زندگی او را پنهان می‌کند

امام صادق (ع) فرمود: «نزدیک‌ترین حالت بندگان به خداوند و خوشایندترین حالت آنان نزد خداوند، هنگامی است که حجت خدا را جستجو کنند، اما حجت آشکار نگردد و از جایگاه او بی‌خبر بمانند.» ^[11] این روایات به‌طور غیرمستقیم می‌گویند که امام (عج) مکان ثابت و قابل دسترسی ندارد. و ذكر این دو مكان در دعای ندبه منافاتي با حضور حضرت در مکان‌های دیگر ندارد.

داستان زندگی در جزیره خضرا

داستان «جزیره خضرا» که گاهی به‌عنوان محل سکونت حضرت معرفی می‌شود، از دیدگاه بزرگان حدیث‌پژوه شیعه فاقد اعتبار است. علامه مجلسی هنگام نقل این داستان در بحارالانوار خود آن را غیرقابل اعتماد می‌داند.^[12] بنابراین هیچ دلیل روایی معتبری برای وجود چنین جزیره‌ای یا نسبت‌دادن آن به امام زمان (عج) وجود ندارد. علاوه‌بر این، روایات معتبر علت پنهان بودن محل اقامت امام را «حفظ جان حجت الهی و حکمت الهی در دوران غیبت» معرفی می‌کنند؛ چنان‌که امام صادق(ع) می‌فرماید: «برای صاحب این امر، غیبتی است که ناگزیر از آن است.»^[13]

نتیجه گیری:

از نگاه قرآن و روایات معتبر، محل زندگی امام زمان‌(عج) نه‌تنها مشخص نشده، بلکه حکمت الهی بر پنهان‌بودن آن تعلق گرفته است. روایات صحیح تنها حاکی از حضور ناشناس ایشان در میان مردم و حضورهای موردی در اماکن مقدس‌اند. هیچ سند قابل اعتمادی وجود جزیره‌ای به نام «جزیره خضرا» را تأیید نمی‌کند و این داستان نزد پژوهشگران شیعه اعتباری ندارد.

 

 

---

[1] رعد/7

[2]  الكافي- ط الاسلامية،  الشيخ الكليني، ج1، ص191

[3] كتاب الغيبة للنعماني، النعماني، محمد بن إبراهيم، ص170

[4] «رضوی» نام کوهی در هفت فرسخی مدینه، نزدیک شهر ینبع است. این کوه به عنوان یکی از پناهگاه‏های امام (عج) در روایات مطرح شده است.

[5] الغيبة، الشيخ الطوسي، ص: 163

[6]«ذی طوی» نام کوهی، نزدیک مکه است. این کوه نیز به عنوان یکی از پناهگاه‏های حضرت مهدی(عج) در روایات مطرح شده است.

[7] بحار الأنوار - ط مؤسسةالوفاء، العلامة المجلسي، ج: 52، ص: 306

[8] المزار، محمد بن المشهدي، ص:581 «لَیتَ شِعْرِی أَینَ اسْتَقَرَّتْ بِک النَّوَی بَلْ أیُّ أَرْضٍ تُقِلُّک أَوْ ثَرَی، أَ بِرَضْوَی أَوْ غَیرِهَا أَمْ ذِی طُوًی»

[9] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج: 1، ص: 337 «أَنْ يَمْشِيَ فِي أَسْوَاقِهِمْ وَ يَطَأَ بُسُطَهُمْ»

[10] كمال الدين و تمام النعمة، الشيخ الصدوق، ج: 2، ص : 440 «يَفْقِدُ النَّاسُ إِمَامَهُمْ فَيَشْهَدُ الْمَوْسِمَ فَيَرَاهُمْ وَ لَا يَرَوْنَهُ» / الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج: 1، ص:338

[11] الغيبة، الشيخ الطوسي، ص: 457 «إِذَا افْتَقَدُوا حُجَّةَ اللَّهِ فَلَمْ يَظْهَرْ لَهُمْ وَ لَمْ يَعْلَمُوا بِمَكَانِهِ»

[12] بحار الأنوار - ط مؤسسةالوفاء، العلامة المجلسي، ج: 52، ص: 159

[13] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج: 1، ص:340 /  الغيبة، الشيخ الطوسي، ص: 337 / كمال الدين و تمام النعمة، الشيخ الصدوق، ج: 2، ص : 360